Geschiedenis van Israël/1948-1999: verschil tussen versies
Verwijderde inhoud Toegevoegde inhoud
k →1967 |
|||
(49 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven) | |||
Regel 1:
De [[geschiedenis van Israël]] van 1948 - heden is de geschiedenis vanaf het jaar waarin de Joodse [[Israël (staat)|staat Israël]] is gesticht tot het eind van de 20e eeuw.
{{Subpagina's}}
Sinds de oprichting van de zionistische beweging eind 19de eeuw verhuisde een steeds groter deel van de Joodse wereldbevolking naar Israël. Vóór en na de stichting van de staat Israël zijn er conflicten en oorlogen met de Palestijnen en de Arabische buurlanden, en wordt er onderhandeld over vrede. De democratische staat heeft te maken met oorlog, etnische en religieuze conflicten, internationale boycots, massale immigratie en terreuraanvallen.
=== 1948 ===
'''14 mei 1948: stichting van de staat Israël.''' De Joodse staat 'Israël' wordt uitgeroepen door David Ben Goerion. Dit gebeurt
'''15 mei - 10 juni 1948: Israëlische onafhankelijkheidsoorlog'''.
[[Bestand:1948 Arab Israeli War - May 15-June 10.svg|gecentreerd|miniatuur|904x904px|''Arabische aanvallen in de periode 15 mei - 10 juni 1948'']]
In de bloedige Onafhankelijkheidsoorlog verliest 1% van de Joodse bevolking het leven.
Arabische inwoners worden door de Arabische landen opgeroepen om uit het oorlogsgebied (land van Israël) te vertrekken, opdat zij later, ongeschonden, als de Arabieren Israël hebben verslagen, weer kunnen terugkeren naar hun huis en haard. Een deel van de Arabieren wordt door de Joden verdreven. Een ander deel, zo'n 150.000 duizend, blijft in Israël achter en worden Israëlische staatsburgers<ref>De Arabische Israëliër Joseph Hadad vertelt over zijn vader, die geen gehoor gaf aan de oproep van Arabische leiders om Palestina tijdelijk te verlaten en in zijn woonplaats in Noord-Israël bleef. https://twitter.com/joereal99/status/1754257696856179059, bericht dd. 4 febr. 2024.</ref>.
Op 10 maart 1949 wordt Eilat bevrijd.
Jordanië bezet een groot deel van het historische Samaria en Juda; de Joden worden er verdreven. Ook uit de oude stad van Jeruzalem worden Joden verdreven.
De 'onafhankelijkheidsoorlog' eindigt, tegen de verwachting in, met de overwinning door Israël.
De bezetting door Jordanië van Oost-Jeruzalem en de [[Westoever]] zal tot 1967 duren. Tijdens Israëls onafhankelijkheidsoorlog worden meer dan 40.000 Joden<ref>https://brabosh.com/2020/09/01/pqpct-vb0-2/</ref> verdreven uit de Westoever, waar ze generaties lang hebben geleefd. Pas in 1967 zullen velen van hen terugkeren.
'''Bevolking'''. In 1948 leefden 805.000 mensen in Israël<ref name=":2">[https://brabosh.com/2018/04/20/pqpct-hfz/ Israël’s bevolking is afgelopen jaar aangegroeid tot 8,84 miljoen inwoners], Brabosh.com, nieuwsbericht dd. 20 april 2018.</ref>. Slechts 30 Joden geloofden in Jezus Christus<ref>Bron: Eitan Bar, [https://www.youtube.com/watch?v=ynnjGKwVTjg The 3 Reasons Why Jews Don't Believe In Jesus], Youtube.com, 19 aug. 2019.</ref>.
'''Haganah.''' De Joodse zelfverdedigingsorganisatie Haganah gaat op in het Israëlische leger.
'''Immigratie'''. Na de vestiging van de Joodse staat komen al meer Joden naar het land van Israël. De eerste van de twee grootste immigratiegolven bracht 700.000 immigranten. Zij begon met de vestiging van Israël en eindigde in het midden van de jaren 1950. De bevolking verdubbelde bijna tot 1,5 miljoen.<ref name=":2" />
'''Rusland'''. In Rusland beginnen grote antisemitische acties. Iedereen die in een Duits kamp heeft gezeten wordt gewantrouwd. Stalin heeft een hekel aan joden.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2254683-verfilming-sobibor-russische-propaganda-of-stap-in-de-goede-richting.html Verfilming Sobibor: Russische propaganda, of stap in de goede richting?], nieuwsbericht op NOS.nl, 13 okt. 2018</ref>
'''<nowiki/>'Op adelaarsvleugels'.''' In een Israëlische operatie genaamd "Op adelaarsvleugels" worden ongeveer 50.000 Jemenitische Joden met vliegtuigen vanuit de stad Aden in [[Jemen]] overgebracht naar Israël. De naam van de operatie is ontleend aan het boek Exodus (19:4): "En ik zal je op adelaarsvleugels dragen, en Ik zal je bij Mijzelf brengen."
==== Meer informatie ====
Larry Collins, Dominique Lapierre, ''O Jeruzalem. De bloedige strijd om het bestaansrecht van Israël.'' Uitgever: Elsevier, 1983. Pagina's: 480. Oorspronkelijk verschenen in het Engels in 1970, ''O Jerusalem.''
=== 1949 ===
'''Januari 1949.''' Jeruzalem wordt verdeeld tussen Israël en Jordanië.
'''Operatie Vliegend Tapijt.''' In 1949-50 worden 43.000 Joden uit Jemen via een luchtbrug naar Israël gevlogen<ref name=":3" />.
=== Jaren '50 ===
In de jaren vijftig doden Arabische commando’s, die vanuit Jordanië en Egypte Israël binnendrongen, honderden Joden.
'''1950.''' In 1950 hernoemt Jordanië, dat sinds 1948 een groot deel van het historische Samaria en Judea bezet houdt, dit gebied 'Westoever' (Eng. Westbank). - De Joden in Irak worden overgevlogen naar Israël.
'''1951.''' 113.000 Iraakse Joden worden naar Israël gevlogen<ref name=":3" />.
'''1955'''. Noord-Afrikaanse immigranten stichten de stad Dimona
'''1956'''. De Suez-crisis.
'''1958'''. In Dimona wordt een kerncentrale in gebruik genomen.
=== Jaren '60 ===
<Youtube width="800" height="600">S0jBZombHhY</youtube><BR>
'''Israëlisch avontuur door de tijd', een film van het Israëlische ministerie van Toerisme uit de jaren '60, in het Duits gesproken. Getoond worden verschillende plaatsen, onder meer Jaffa, Tel Aviv en Jeruzalem. De film maakt deel uit van de collectie van het Israëlische Staatsarchief.''
=== 1962 ===
In Massada beginnen oudheidkundige opgravingen.
=== 1964 ===
Regel 30 ⟶ 64:
=== 1967 ===
'''mei 1967''': Egypte sluit de Straat van Tiran af, de doorgang voor Israëlische schepen naar Azië. Dit is funest voor de economie Israël. Egypte zendt vervolgens 100.000 Egyptische soldaten en 950 tanks naar de grens van Israël. "We kunnen het bestaan van de staat Israël op geen enkele wijze dulden", zegt de Egyptische president Gamal Abdul Nasser op 28 mei. "De Palestijnen moeten rechten terugkrijgen. Wat in 1948 gebeurd is, beschouwen wij als een daad van agressie tegenover het Palestijnse volk. Israël heeft de Palestijnen uit hun land verdreven en hun bezittingen gestolen."<ref>Aangehaald in: Stewart Ross, ''Het conflict tussen Israël en de Arabische wereld'' (Harmelen: Ars Scribendi, 1997), blz. 6. </ref>
[[Bestand:1967 Klaagmuur ramshoorn.jpg|miniatuur|''Foto: Rabbijn Shlomo Goren blaast op de ramshoorn bij de bevrijding van de klaagmuur in 1967.'']]
'''5-10 juni 1967: de Zesdaagse Oorlog''', de
Israël ziet zich genoodzaakt de vijanden vóór te zijn. Op 5 juni opent Israël in 'Operatie Focus' de aanval op Egypte en Syrië. Van Arabische zijde zijn in de oorlog gewikkeld Egypte, Syrië, Jordanië en Irak. De oorlog duurt zes dagen (5 tot 10 juni) en wordt dan ook bekend als de Zesdaagse Oorlog of Juni-oorlog. Op de eerste dag verkrijgt Israël het overwicht in de lucht door de vliegtuigen van de vijand voor het overgrote deel uit te schakelen terwijl ze nog op de grond staan.
De strijd is bitter, doch Israël wint op alle fronten en verovert grote stukken land:
* Oost-Jeruzalem met de tempelberg, die nog in Arabische handen waren
* de Westoever: het gehele gebied ten westen van de Jordaan, ontnomen aan Jordanië
Regel 40 ⟶ 76:
* de Sinaïwoestijn, ontnomen aan Egypte
* de hoogvlakte van Golan, ontnomen aan Syrië
*
Op de derde dag van deze Zesdaagde Oorlog, 7 juni, wordt het oude stadsdeel van Jeruzalem veroverd. Jeruzalem is weer één. De zoetste overwinning is de bevrijding van de tempelberg en de Klaagmuur. Joodse soldaten huilen voor de Klaagmuur.
<youtube width="600" height="480">l17p0fTNvf0?rel=0</youtube><BR>
''Israëlische soldaten op de tempelberg en bij de klaagmuur. Duur: 2 minuten. Hebreeuws gesproken. Bron: Youtube.com.''
Regel 50 ⟶ 87:
''Israëlische soldaten bevrijden de Oude Stad.''
De Israëlische regering verklaart formeel: Jeruzalem zal de ondeelbare hoofdstad van de Joodse staat Israël zijn.
De Golanvlakte wordt op Syrië veroverd. Tijdens de felle gevechten om de Golan verliezen ongeveer 500 Israëlische soldaten het leven. Op 10 juni om 18.30 uur kondigt Israël een staakt-het-vuren af.
<
''Filmpje over de Zesdaagse Oorlog, duur 6 minuten, Engels, bron Youtube.com)''
Regel 68 ⟶ 105:
* Michael B. Oren. ''Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Presidio Press, 3 juni 2003. Omvang: 496 pagina's.
'''Na de Zesdaagdse oorlog.''' Na de overwinning van de 'juni-oorlog' begonnen de Joden, die in 1948 door de Arabieren waren verdreven uit de dorpen en gemeenten waar ze generatieslang hadden gewoond, langzaam terug te keren naar hun heroverde thuisland voornamelijk in Judea in Hebron en ten zuiden van Bethlehem (Gush Etzion)<ref name=":1">[https://brabosh.com/2016/09/29/pqpct-dc9-2/ RIP Shimon Peres (3): Over zijn historische bijdrage aan de Joodse herbewoning van Judea en Samaria], Brabosh.com, 29 sept. 2016. </ref>. Verder ontstonden de eerste ‘nederzettingen’.
=== 1968 ===
Uit het communistische Polen worden 15.000 Joden verdreven. - In Israël is de eerste televisie-uitzending.
=== 1972 ===
Regel 73 ⟶ 113:
=== 1973 ===
David-Ben Goerion overlijdt.
'''6 — 24 oktober 1973''': '''Jom Kippoeroorlog.''' De Egyptische en Syrische legers zetten op Verzoendag (Jom Kippoer), de heiligste dag van de Joodse kalender, een verrassingsaanval in. Het offensief veegt Israël bijna van de kaart. Israël overleeft echter.
Op 7 oktober brengt de Israëlische marine zonder eigen verlies vijf Syrische schepen tot zinken tijdens de Slag om Latakia. Daarna bleef de Syrische marine de rest van het conflict in de haven.
Regel 91 ⟶ 133:
=== 1976 ===
In 1976 wordt de religieus-zionistische <u>Gush Emunim-beweging</u> gesticht, later voortgezet in de Amana-beweging, een beweging die het stichten van nederzettingen in de betwiste gebieden ondersteunt.
Op het vliegveld van <u>Entebbe</u>, de voormalige hoofdstad van Oeganda, vond in 1976 een vliegtuigkaping plaats. In het vliegtuig zaten vele Joden. De gijzelnemers eisten losgeld en de loslating van Palestijnse gevangenen. Ze dreigden de Joden een voor een te doden als hun eigen niet werden ingewilligd. Daarop volgde een (geslaagde) bevrijdingsactie door de Israëlische strijdkrachten, gesteund door de Israëlische geheime dienst, de Mossad. Een kort verslag (2 minuten) van de reddingsoperatie: [https://www.facebook.com/idfonline/videos/2742302319118015/ video].
=== 1977 ===
Met de overwinning van de Likoed-partij onder Menachem Begin komt een einde aan de periode van een socialistisch zionisme (1882-1977)<ref name=":0">Daniel Krygier, [https://brabosh.com/2018/03/01/pqpct-grf/ Israël – succesvol in neergaand Midden-Oosten], artikel op Brabosh.com, 1 maart 2018. Naar [http://www.jewishpress.com/indepth/opinions/israel-a-successful-powerhouse-in-the-collapsing-middle-east/2018/01/18/ een artikel] van Daniel Krygier ''“Israel – A Successful Powerhouse in the Collapsing Middle East''” van 18 januari 2018 op de site van The Jewish Press.</ref>.
'''17 mei 1977''': Premier Menachim Begin bezoekt de nederzetting Kedumim en verklaart: “Wij staan hier op de grond van het bevrijde Israël.”
juli: Premier Begin verleent volledige wettige status aan de nederzetting in Kadum, die nauwelijks 100 Joodse bewoners telt, die in mobil homes en stacaravans wonen. Langzaam zal Kadum de stad Kedumim worden. In 2016 zal de stad ca. 4.510 tellen<ref name=":1" />.
'''19 november 1977.''' De Egyptische president Anwar Sadat bezoekt Israël. Anderhalf jaar later zouden Egypte en Israël een vredesverdrag tekenen.
=== 1978 ===
In 1978 tekenen Israël en Egypte de akkoorden van Camp David. Hiermee erkende Egypte het bestaansrecht van Israël, terwijl Israël de in 1967 veroverde Sinaï-woestijn teruggaf.
=== 1979 ===
Op 26 maart 1979 sluiten Egypte en Israël een vredesverdrag. — Eerste [[Gay Pride Parade]] in Israël vindt plaats in Tel Aviv.
In [[Iran]] vindt een Islamitische revolutie plaats en komt er een eind aan het bewind van de sjah. Het hoofd van de Joodse gemeenschap wordt terechtgesteld. 60.000 Joden vluchten weg uit Iran.
== Jaren '80 ==
De jaren '80 zijn stormachtig. De Israëlische economie worstelt met een hyperinflatie die in 1985 450% bereikt.<ref name=":0" />
=== 1980 ===
De munt lira wordt vervangen door de [[sjekel]].
=== 1981 ===
Op 7 juni bombarderen Israëlische vliegtuigen de Iraakse kernreactor Osirak (''Operatie Opera''), omdat Israël wil voorkomen dat de vijandige staat een atoomwapen maakt. Zie de volgende video voor meer informatie.
<Youtube width="768" height="432">UxuG5GVa43A</youtube><BR>''A Brief History of: Operation Opera (Osiraq reactor)''. Youtube.com: Plainly Difficult, 21 jan .2019. Duur: 15 min. 37 sec.
In buurland Egypte wordt president Sadat vermoord.
=== 1982 ===
'''1982-1985 Eerste Libanon Oorlog.''' Het leger valt Libanon binnen, als reactie op Palestijnse beschietingen vanuit dat land.
In de Palestijnse vluchtelingenkampen bij Sabra en Shatila worden, met medeweten van Israëlische militairen, honderden, mogelijk duizenden mensen vermoord door 'christelijke' milities. Defensieminister Sharon zal daarom later moeten aftreden.
In 1982 wordt Hezbollah opgericht, een Palestijnse terreurbeweging in Libanon.
'''Yamit ontruimd.''' In de Egyptische Sinaï wordt de Israëlische nederzetting Yamit met ca. 2500 inwoners door het Israëlische leger ontruimd, als gevolg van het Israëlisch-Egyptische vredesverdrag van 1977.<ref>Raphael Israeli, [https://brabosh.com/2017/08/22/pqpct-esi/ Niet de nederzettingen zijn obstakel voor vrede maar wel de Arabisch islamitische overheersingsdrang]. Brabosh.com, 22 aug. 2017.</ref>
=== 1984 ===
18 juli 1984. Iranese en Libanese terroristen blazen een Joods gemeenschapsgebouw in Buenos Aires, Argentinië, op, waarbij 85 mensen omkomen en 300 gewond raken.
'''Operatie Mozes'''. Ongeveer 7000 Ethiopische Joden worden vanuit Soedan naar Europa gevlogen, vanwaar ze naar Israël worden gebracht. Soedan verbiedt daarop Israël via haar grondgebied Joden te vervoeren.
=== 1985 ===
De inflatie bereikt een hoogte van 450%. — Einde van de Eerste Libanon Oorlog (1982-1985).
=== 1987 ===
Regel 126 ⟶ 197:
=== 1989 ===
Een nieuw kabinet onder leiding van Jitschak Shamir treedt aan.
Val van de Berlijnse Muur. Tot nu toe konden Joden de Sovjet-Unie niet verlaten. Na de val van de Muur trekken veel Russische Joden weg. In de loop van tien jaar verlaten één miljoen Joden<ref name=":3">Christenen voor Israël, ''Tentoonstelling'', Nijkerk, 2009.</ref> hun geboorteland om zich te vestigen in Israël.
== Jaren '90 ==
In de jaren '90 is er de tweede grote immigratiegolf na de vestiging van de staat Israël. Meer dan 900.000 immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie komen aan en vormen meer dan 10% van de totale bevolking van Israël.<ref name=":2" />
=== 1990 ===
'''Immigratie.''' In de jaren '90-'91 komen 400.000 Russische Joden in Israël wonen<ref name=":3" />.
=== 1991 ===
'''Operatie Salomo.''' Met 36 vliegtuigen worden binnen een tijd van 36 uur 15.000 Joden uit Ethiopië naar Israël gevlogen. Tijdens deze actie werden zeven baby's geboren.
=== 1993 ===
'''Immigratie.''' In de jaren '93-'99 komen jaarlijks 70-80.000<ref name=":3" /> Russische Joden in Israël wonen.
'''13 september 1993: Oslo-Akkoorden.''' Israël, vertegenwoordigd door premier Yitzhak Rabin en de Palestijnen, vertegenwoordigd door PLO-voorzitter Yasser Arafat (= PLO, de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie), ondertekenen in het Witte Huis te Washington, de zetel van de Amerikaanse president Bill Clinton, de Oslo-verdragen. De Palestijnen krijgen meer zeggenschap over de Palestijnse gebieden; beperkt Palestijns zelfbestuur uit te oefenen door de speciaal hiervoor opgerichte Palestijnse Autoriteit (PA). - De Palestijnse Autoriteit (PA) is dus in 1993 opgericht. Hoewel de akkoorden een einde maakten aan de Palestijnse opstand met stenengooierij, neemt het aantal terroristische aanslagen tot 1998 aanzienlijk toe, die honderden Israëliers het leven kost. Sinds de ondertekening van de akkoorden met de Palestijnen werden tot 2016 bijna 1700 Israëliërs vermoord tijdens aanslagen, steekpartijen en gevechten<ref>Bron: [https://brabosh.com/2016/09/22/pqpct-dyl/ Bij de 70ste verjaardag van de bomaanslag op het Koning David Hotel in Jeruzalem in 1946], Brabosh.com, 22 september. Brabosh.com is de site van de Vlaamse vrienden van Israël.</ref>.
=== 1994 ===
'''26 oktober: vredesverdrag met [[Jordanië]]'''. Het vredesakkoord tussen Jordanië en Israël was na Israëls akkoord met Egypte het tweede en tot anno
december: Yitzhak Rabin en Shimon Peres ontvangen de Nobelprijs voor de Vrede voor hun vredesinspanningen.
Van 11 december 1994 tot 31 augustus 1996 wordt de ''Eerste Tsjetsjeense Oorlog'' tegen Rusland. In deze onheilvolle tijd trekken bijna alle Joden weg uit Tsjetsjenië, voornamelijk naar Israël maar ook naar Rusland en het Westen<ref>[https://brabosh.com/2020/07/29/pqpct-uw8/ 25 jaar geleden: de redding door Israël van de Bergjoden van Tsjetsjenië], Brabosh.com, 29 juli 2020.</ref>. De volgende video gaat over de actie die Israël onderneemt om de Joden op te halen.
<Youtube width="600" height="480">0Ihh02jYxC4</youtube><BR>''The Spielberg Jewish Film Archive - Rescue From Chechnya''. Youtube.com: Hebrew University of Jerusalem. Duur: 6 min. 29 sec. Film uit 1995.
=== 1995 ===
24 september: in Taba (Sinaï, Egypte) wordt het Oslo II Akkoord getekend door Israël en de PLO. Het is een interimregeling over de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever (Judea en Samaria). Het akkoord gaf de Palestijnen zelfbestuur in Bethlehem, Hebron, Jenin, Nablus, Qalqilya, Ramallah, Tulkarm, en ongeveer 450 dorpen<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Oslo-akkoorden Oslo-akkoorden], Wikipedia.nl, geraadpleegd 30 sept. 2016. Enige tekst hiervan is verwerkt.</ref>.
28 september: het Oslo II Akkoord wordt in Washington D.C. bekrachtigd door premier Yitzchak Rabin en PLO voorzitter Yasser Arafat. Getuigen waren president Bill Clinton en afgezanten van Rusland, Egypte, Jordanië, Noorwegen en de Europese Unie.
4 november: '''Yitzak Rabin''' wordt in Tel Aviv op straat doodgeschoten door een Israëlische ultranationalist, nog geen zes weken na de ondertekening van Oslo II. Rabin wordt opgevolgd door Shimon Peres als premier van Israël tot aan de parlementsverkiezingen van 18 juni 1996.
In 1995 komen bij een zelfmoordaanslag in Israël 22 mensen om het leven: 21 soldaten en 1 burger.
Regel 151 ⟶ 239:
Israël en Egypte ondertekenen een vredesverdrag.
===
Op 23 oktober verdeelt het ''Wye River Memorandum'', een uitloper van de Oslo II-akkoorden van 1995, het gebied van Judea en Samaria, in afwachting van een algemeen vredesakkoord, in drie bestuurlijke gebieden: A, B en C. Het memorandum geeft de Islamitische Waqf, een islamitisch bestuursorgaan, controle over het grootste deel van het Graf van de Aartsvaders in Hebron. De Joden mogen alleen bidden in bepaalde delen van het gebouw. Andere delen mogen zij alleen bezoeken tijdens bepaalde feestdagen.
== Zie ook ==
{{Subpagina's}}
== Bron ==
Regel 292 ⟶ 249:
== Voetnoten ==
<references />
|