Abortus
Het woord abortus wordt meestal gebruikt voor het door menselijk ingrijpen voortijdig afbreken van een zwangerschap. De (Latijnse) vakterm voor deze opzettelijke vruchtafdrijving is abortus provocatus (Lat. aboriri = vergaan of verloren gaan; Lat. provocare = oproepen; Engels: induced abortion = opgewekte abortus). Bij abortus provocatus wordt de vrucht (embryo, foetus) in de moederschoot gedood. In 2010 gebeurde dat in Nederland bijna 31 duizend maal. In België vonden in 2007 ruim 18 duizend officieel aangegeven abortussen plaats.
Een niet-opzettelijke vruchtafdrijving, waarbij het lichaam van de vrouw de vrucht afstoot, heet miskraam of spontane abortus. Dit artikel handelt over opzettelijke zwangerschapsonderbreking van de onvoldragen vrucht (abortus provocatus).
Waarschuwing: Deze pagina bevat een schokkende foto van een geaborteerde foetus |
Praktijk
Cijfers
Vaakst. Abortus is de vaakst uitgevoerde medische ingreep.
Wereldwijd worden dagelijks gemiddeld 115.000 ongeboren kindjes gedood, dat is jaarlijks 42 miljoen (stand 2003)[1][2]. In 1995 bedroeg het aantal abortussen nog bijna 46 miljoen. Eén op de vijf zwangerschappen in de wereld eindigt in een abortus. Op elke duizend vrouwen in de leeftijd van 15 tot 44 jaar hebben 29 vrouwen een abortus (stand 2003). De meeste abortussen vinden plaatsen in ontwikkelingslanden: 35 miljoen per jaar, dat is vijf maal zoveel als in de ontwikkelde landen, waar jaarlijks 7 miljoen abortussen voorkomen (stand 2003).
In het westerse land Canada is abortus toegestaan tijdens alle 9 maanden van de zwangerschap (anno 2013).
Europa. In Europa is abortus de eerste doodsoorzaak. Er vonden in 2003 4,3 miljoen abortussen plaats (7,7 miljoen in 1995). Op elke duizend vrouwen in de leeftijd van 15 tot 44 jaar hebben in Europa 28 vrouwen een abortus (stand 2003; 48 per 1000 vrouwen in 1995). In Oost-Europa waren in 2003 meer abortussen dan geboorten: 105 abortussen op 100 geboorten[1]. Dat is wereldwijd gezien een uitzonderlijk slechte situatie. West-Europa kent verhoudingsgewijs het minste aantal abortussen ter wereld: 12 op de 1000 vrouwen in de leeftijd van 15-44 jaar (stand 2003). Dat neemt niet weg dat er in 2003 gemiddeld elke 7 seconden een abortus plaatsvond, dat is gemiddeld 491 opzettelijke zwangerschapsafbrekingen per uur[3].
... als zij ... in onmacht zinken, als de verslagenen; als zich hun ziel uitschudt in de schoot van hun moeder. (Klaagliederen 2:12, aangepaste Statenvertaling. De tekst verwijst naar het ellendige einde van de kinderen van Jeruzalem) |
Nederland. Gemiddeld worden in Nederland dagelijks bijna 100 ongeborenen geëlimineerd, 32 tot 33 duizend paar jaar (jaren 2000- 2009). Van 1975 tot 2009 steeg het aantal abortussen in Nederland van 15.500 tot 32.427. De meeste geaborteerde vrouwen zijn in Nederland woonachtig, in 2009 bijv. 28.319. Van 1980 tot 2009 hebben in Nederland tenminste een half miljoen vrouwen hun kindje door abortus verloren, zijn meer dan een half miljoen kinderen geaborteerd en zijn er een half miljoen mannen die vader zijn van een kindje dat in de moederschoot gedood werd. In de periode 1990-2009 steeg het gemiddeld aantal abortussen van 5,2 tot 8,8 per 1000 vrouwen van 15-44 jaar. Abortus wordt relatief het meest gepleegd bij vrouwen van 20 tot 39 jaar. In de jaren 2007 - 2009 was een kwart van de geaborteerde vrouwen 20 tot 24 jaar. In deze periode ondergingen zo'n 66% van de geaborteerde vrouwen een eerste abortus provocatus, 23% een tweede abortus, bijna 7% een derde abortus en 2% een vierde abortus.
België. In België steeg het aantal abortussen van 13.582 in 1998 tot 18.705 in 2007[4]. In Vlaanderen zijn vijf abortusklinieken (anno 2014).
Motieven
Welke motieven hebben vrouwen om hun zwangerschap te laten afbreken? Ze geven veel verschillende redenen op voor een abortus. 'Te weing geld' en 'geen kinderwens' zijn de twee meest genoemde redenen in Nederland (ca. jaar 2005). Volgens een evaluatie van de Wet Afbreking Zwangerschap uit 2006[5]: Te weinig geld, in 46,7 % van de gevallen. Geen kinderwens in 31,8 % van de gevallen. Geen energie 26,7 %. Geen goede woonruimte 26,3 %. Te jong 25,1 %. Gezin is al compleet 23,9 %. Geen goede opleiding 23,1 %. Risico op gezondheidsproblemen bij de baby 16,5 %. Relatie te kort 16,5 %. Relatie is verbroken 16,1 %. Partner wil zwangerschap niet 15,3 %. Niet te combineren met werk 14,5 %. Nog niet getrouwd 12,9 %. Gevaar voor eigen gezondheid 11,4 %. Geen partner 10,6 %. Ouders gaan niet akkoord met de zwangerschap <10 %. Relatieproblemen <10 %. Psychische problemen <10 %. Vrouw is zwanger door seksueel geweld <10 %. Partner (waarschijnlijk) niet de vader <10 %. Vluchtelingenstatus <10 %. Familie wil zwangerschap niet <10 %. Te oud <10 %. Andere redenen <10 % .
Gebreken. Van de kinderen met een open ruggetje wordt 80% na een twintigwekenecho geaborteerd (stand 2011)[6]. Als een ongeborene het syndroom van Down blijkt te hebben, vindt in 90% van de gevallen abortus plaats (stand 2015)[7].
Uitvoering en middelen
De Nederlandse rijksoverheid deelt op haar site mee (2012)[8]:
Als een vrouw ongewenst zwanger is, kan zij kiezen voor een abortus. Deze behandeling kan plaatsvinden tot uiterlijk 24 weken zwangerschap, dus vóór het moment waarop een vrucht buiten de baarmoeder levensvatbaar is. Een abortus mag alleen worden uitgevoerd in klinieken en ziekenhuizen die daarvoor een vergunning hebben. Er zijn in Nederland 16 abortusklinieken en 92 ziekenhuizen die zwangerschapsafbrekingen mogen uitvoeren.
Verreweg de meeste abortussen (95%) in Nederland vinden plaats voor de twaalfde week[9]. In 2009 gebeurden 5.257 abortussen na 13 weken zwangerschap, in 2010 was dat aantal 5.338[10]. In 2010 vonden in Nederland 1484 abortussen plaats bij vrouwen die 20 tot 23 weken zwanger waren.
Afbeelding: Foetus van 20 weken. In Nederland werden in het jaar 2010 1484 foetussen van 20 tot 23 weken geaborteerd[10].
De volgende video met tekeningen illustreert een abortus van een kindje van 23 weken:
Provided ID could not be validated.
Illustratie van de abortus van een kindje van 23 weken. Door Secret of the Rosary Films. Duur: 2 min. 51 sec. Engels gesproken. Bron: Youtube.com. Upload 13 april 2009.
De methoden van opzettelijke vruchtafdrijving zijn uiteraard altijd levensgevaarlijk voor het ongeboren kindje, doch ze verschillen in levensgevaar voor de moeder. Bij het gebruik van breinaalden, kruidendrankjes of 'de val van de trap' is de kans 1 op 300 dat de moeder sterft. Bij zogenaamde 'veilige abortussen' in abortusklinieken is de sterftekans van de moeder 1 op 500.000 (half miljoen)[11].
Wereldwijd wordt anno 2011 bijna de helft van alle abortussen onveilig voor de moeder uitgevoerd[12]. In 1995 werd 44 procent van de abortussen uitgevoerd onder voor de moeder gevaarlijke omstandigheden; in 2008 lag dat percentage op 49 procent. In Afrika en Zuid-Amerika is bijna geen enkele abortus veilig voor de moeder; ze worden gedaan onder slechte omstandigheden of door iemand die er niet voor is opgeleid. De ingreep kan leiden tot bloedingen, infecties, onvruchtbaarheid of de dood van de moeder. Abortus is uit de aard der zaak in alle gevallen onveilig voor het ongeboren kindje.
Er zijn in Nederland zestien abortusklinieken en 92 ziekenhuizen die zwangerschapsafbrekingen mogen uitvoeren (2012). In de abortuskliniek wordt de vrouw gerustgesteld: het is een kleine ingreep, waarna ze gewoon weer verder kan. Helaas geven de huisarts en de abortuskliniek niet alle informatie over wat een abortus inhoudt en wat de zedelijke, lichamelijke en psychische gevolgen kunnen zijn: schuld, depressie e.d.
De Nederlandse stichting Women on Waves heeft een varende abortuskliniek, bekend als de 'abortusboot'. Op deze boot zijn alle faciliteiten en instrumenten aanwezig om op een voor de moeder veilige manier een abortus uit te voeren. Er vinden (anno 2012) mogelijk honderden abortussen per dag plaats. Waar abortus verboden is, blijft de boot in internationale wateren om juridische vervolging te voorkomen. Women on Waves zorgt er echter voor dat vrouwen van de wal naar het schip gebracht kunnen worden.
Sinds 2000 is er de abortuspil, die door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is goedgekeurd. Door middel van de pil kan de zwangerschap worden afgebroken tot negen weken na de bevruchting.
Eén van de drie meest voorkomende methoden van vruchtafdrijving is zuigcurretage, die wordt toegepast tot 12/14 weken van de zwangerschap. Uit de folder van een abortuskliniek over de methode:
De abortus geschiedt door middel van een zgn. zuigcurettage. Allereerst wordt een eendenbek ingebracht. Daarna wordt de baarmoedermond geopend en zo nodig wordt de opening wat opgerekt; Daarna wordt door een smal buisje de baarmoeder leeggezogen.[13]
In de volgende video vertelt Frank Pavone (van Priests for Life) over de werking van zuigcurretage: video (Youtube, Engels, 3 minuten).
Abortus in de 10e week. Het muntstuk dient om een indruk van de grootte van de foetus te geven. Bron: www.AbortionNO.org
Moraal, wet en recht
Abortus wordt door voorstanders gerechtvaardigd door een beroep op het 'zelfbeschikkingsrecht' van de vrouw. Wanneer een vrouw onvrijwillig zwanger is, heeft ze het recht de vrucht te doden.
De praktijk van abortus in een abortuskliniek wordt gerechtvaardigd door te wijzen op de risico's van voor de vrouw onveilige methoden van vruchtafdrijving: 'beter met zuigcurretage dan met de breinaald'. Abortusartsen rechtvaardigen hun handelen door te wijzen op het belang van de vrouw. Sommige artsen rechtvaardigen hun daden door de gedachte dat het voor het kind beter is te sterven dan ongewenst te zijn.
Abortus na 24 weken Uit een nieuwsbericht: |
Op 18 december 1980, op de laatste vergaderingdag voor het kerstreces, werd de Wet Afbreking Zwangerschap (WAZ) met slechts twee stemmen meerderheid in de Nederlandse Tweede Kamer aangenomen. Ruim vier maanden later, op 28 April 1981 werd de wet met één stem meerderheid aangenomen in de Eerste Kamer. De wet trad in werking op 1 november 1984. Abortus was gelegaliseerd. In Nederland mogen ongeboren kinderen tot een leeftijd van 24 weken worden gedood, mits in een kliniek. Een latere abortus mag, mits het kind niet levensvatbaar is of als het leven van de moeder ernstig in gevaar is. In België, Frankrijk en Duitsland is abortus is toegestaan tot 12 weken (stand 2015).
In België werd in 1990 een abortuswet aangenomen. Abortus is toegestaan tot 12 weken. Koning Boudewijn van België (1930-1993), in zijn geweten bezwaard, weigerde zijn handtekening te zetten onder de in Kamer en Senaat gestemde wet Lallemand-Michielsens (depenalisering van abortus). Zelfs als de paus hem zou vragen de wet te ondertekenen, zou de katholiek-gelovige Boudewijn toch weigeren. Om de wet erdoor te krijgen werd hij voor 36 uur van zijn functie ontheven. Ook Boudewijns vrouw, koningin Fabiola (1928-2014), was tegen de abortuswet. Zij had enkele miskramen gehad en was helaas kinderloos, doch de gelovige vorstin zei eens daarover: 'God heeft ons doen inzien dat eigenlijk alle kinderen onze kinderen moeten zijn.'[14] Ze streed tegen kinderarmoede.
In 1962 overwoog koning Boudewijn, fel tegenstander van abortus, een abortus toe te staan op zijn vrouw, die volgens artsen in levensgevaar verkeerde[15]. Hij wilde Fabiola behouden. De koningin wees de suggestie van de medici echter resoluut van de hand. Een zwangerschapsonderbreking zou voor haar het einde van het huwelijk betekenen, zei ze, en ze zou zich terugtrekken in een klooster[16]. Enkele weken later had de geboorte plaats, vijf maanden te vroeg. Het kind kwam dood ter wereld.
Opvallend is een passage in Nederlandse burgerlijk wetboek, die de bescherming van het ongeboren kind beoogt: "Het kind waarvan een vrouw zwanger is wordt als reeds geboren aangemerkt, zo dikwijls zijn belang dit vordert." (boek 1, titel 1, artikel 2).
In ongeveer 400 voor Christus liet de Griekse arts Hippocrates zijn leerlingen een belofte afleggen, waarin abortus wordt afgewezen: 'Nooit zal ik een vrouw een instrument voorschrijven om een miskraam op te wekken.' In de artseneed van de orde der geneesheren van België staan de woorden: 'Ik zal het menselijk leven van bevruchting af eerbiedigen.'
Sommige tegenstanders van abortus doen, ter bescherming van ongeborenen, een beroep op nationale of internationale rechten. Nadat in de Tweede Wereldoorlog onder meer zes miljoen niet-gewenste joodse burgers waren omgekomen, werd in 1948 de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens opgesteld en getekend. Volgens deze verklaring heeft ieder mens en dus ook een kind recht op bescherming van zijn leven.
Artikel 2
Een ieder heeft aanspraak op alle rechten en vrijheden, in deze Verklaring opgesomd, zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status.
Verder zal geen onderscheid worden gemaakt naar de politieke, juridische of internationale status van het land of gebied, waartoe iemand behoort, onverschillig of het een onafhankelijk, trust-, of niet-zelfbesturend gebied betreft, dan wel of er een andere beperking van de soevereiniteit bestaat.
Artikel 3
Een ieder heeft het recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid van zijn persoon.
Als een ongeboren kind ook een mens is, kan, aldus sommige tegenstanders van abortus, abortus worden aangemerkt als schending van deze rechten.
Artikel 1 lid 1
Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook is niet toegestaan.
De Nederlandse grondwet zegt dat niemand mag worden gediscrimineerd. Aangezien ongeboren kinderen mogen worden gedood op grond van hun leeftijd (tot 24 weken), zou abortus kunnen worden aangemerkt als discriminatie.
De meeste mensen zullen echter de toepassing van genoemde artikelen op ongeborenen afwijzen, daar (1) de artikelen alleen met het oog op geborenen zijn opgesteld, en/of (2) ongeborenen geen kinderen zijn. Onder de ethische discussie tussen voor- en tegenstanders van abortus gaat vaak een verschil in mensbeschouwing schuil.
In onze maatschappij is de pasgeborene door de wet beschermd en levensbeëindiging van een baby wordt als moord beschouwd. "In een park in Alkmaar is een dode baby gevonden. Het gaat waarschijnlijk om een pasgeboren baby. Er werken zo'n twintig rechercheurs aan de zaak," aldus een nieuwsbericht uit 4 dec. 2014[17].
Merkwaardig is dat onze maatschappij walwissen, olifanten en andere bedreigde dieren waard vindt om beschermd te worden, terwijl zij massale abortus (de doding van vele ongeboren mensen) geaccepteerd heeft. De volgende video stelt dit aan de kaak: video (Youtube, 4 minuten, Engels).
Oorzaken
De oorzaken van de huidige abortuspraktijk zijn velerlei. Eén oorzaak is dat de abortuspraktijk in het verborgene is. Op de tv zijn allerlei operaties en medische handelingen te zien - behalve abortus. Abortus is onzichtbaar. Abortus gebeurt in de beslotenheid van abortusklinieken en ziekenhuizen.
Een andere oorzaak is dat de ongeborene een onzichtbaar wezen is. "Uw ogen zagen mijn vormeloos begin," zegt de psalmdichter tot God (Ps. 139:16), maar wij mensen zien het, afgezien van een enkele echografie, niet. Wat onzichtbaar is, wordt makkelijker kwaad berokkend.
Een andere oorzaak is de morele overtuiging dat de vrouw over het prille leven in haar schoot mag beschikken ten goede (koesteren en baren) of ten kwade (doden).
Een andere oorzaak is de zienswijze dat de ongeboren vrucht geen (volwaardig) mens is. De vrucht is nog maar een klompje cellen, een stukje weefsel, een foetus. Zo'n zienswijze maakt abortus meer aanvaardbaar. Een niet-menselijke zienswijze (het ongeboren kind als niet-mens) kan leiden tot een onmenselijke behandeling, namelijk doding. Trouwens, ook de onder-waardering van een bepaalde klasse van geboren mensen kan leiden tot achterstelling en zelfs moord. Zo werden in het nationaal-socialistische Duitsland Joden, zigeuners, Slavische volkeren, Aziaten, homofielen en mensen met een aangeboren handicap beschouwd als "ondermensen". Mede als gevolg van deze zienswijze werden tijdens het zogenaamde T-4-euthanasieprogramma eerst de gehandicapten op grote schaal vermoord en daarna tijdens de holocaust meer dan zes miljoen Joden, Roma, Sinti en homoseksuelen. Een bepaalde categorie mensen als vóór-mensen of ónder-mensen (onvolwaardige mensen) of beesten ('varkens', 'apen', 'ratten') benoemen en beschouwen, maakt moord op zulke mensen aanvaardbaarder.
Een andere oorzaak is de druk die door de omgeving (vriend, man, familie, werkgever) wordt uitgeoefend. Volgens een studie voelden 64% van de Amerikaanse vrouwen zich onder druk gezet om een abortus te ondergaan (2004)[18].
Een andere oorzaak is gebrekkige voorlichting. Volgens een studie waren 84% van de Amerikaanse vrouwen die een abortus ondergingen vooraf onvoldoende geinformeerd (2004)[18].
Gevolg
Abortus heeft dikwijls psychische schade voor de moeder tot gevolg. Veel vrouwen krijgen later spijt van hun beslissing en lijden aan schuldgevoelens, depressies en andere psychische problemen. De medische wetenschap erkent het 'post-abortus syndroom'. Volgens een onderzoek heeft één op de vijf vrouwen en één op de twintig mannen zeven jaar na de ingrijpende beslissing nog altijd symptomen van traumatische stress[19]. Een hulpverleningsorganisatie zegt dat daarentegen niet één van de circa 25.000 vrouwen die - dankzij haar inspanning - afzagen van een abortus, ooit spijt heeft gehad van deze beslissing[20].
Uit de Bijbel kan men opmaken dat op vergieten van onschuldig bloed Gods oordeel volgt.
Beoordeling
Beoordeling van het achterliggende denken
Het zelfbeschikkingsrecht op grond waarvan abortus door de voorstanders wordt gerechtvaardigd is een product van een humanistische beschouwing, waarin de mens centraal staat, soeverein is en de maat der dingen is. De mens is echter niet soeverein, maar heeft met de hoogste overheid (God) van doen. God beschikt over leven en dood.
Het verregaande zelfsbeschikkingsrecht maakt de ongeborene vogelvrij en onbeschermd.
![](http://static.miraheze.org/christipediawiki/e/e0/Abortus_ongeborene_en_anderen.jpg)
Tegen de verregaande toepassing van het zelfbeschikkingsrecht kan worden aangevoerd, dat het lichaam van het ongeboren kind niet van de moeder is, maar van het kind. In haar schoot groeit het lichaam van een ander mens. Weliswaar is het kind met de moeder verbonden en daarvan voor zijn leven en ontwikkeling afhankelijk is, maar evengoed is het een ander wezen. Zelfbeschikking in de vorm van abortus overschrijdt de grenzen van het zelf en verderft het leven van een (kleine) ander. Wie door abortus een ander doodt, beschikt niet over zichzelf, maar over een ander.
Ter vergelijking: Is het geoorloofd een ongewenste huurder te doden met een beroep op het recht van de huiseigenaar om vrij over zijn huis te beschikken?
![](http://static.miraheze.org/christipediawiki/9/97/Abortus_cartoon.jpg)
De abortusoverlevende Gianna Jessen heeft opgemerkt: "Het is voor mensen makkelijker om over abortus te denken als een politieke beslissing, of een recht. Maar ik ben niet een recht. Ik ben een menselijk wezen"[21].
Voorstanders van abortus hebben dikwijls een lage dunk van het ongeboren leven in de moederschoot: 'een stukje weefsel', 'slechts een foetus', 'klompje cellen'. Zij maken verschil tussen de waarde van een geboren mens en een ongeboren mens.
Christenen zijn over het algemeen tegen abortus omdat zij ervan overtuigd zijn dat het menselijk leven door God geformeerd wordt en vanaf de bevruchting geëerbiedigd moet worden. Bij abortus gaat het niet om een stukje (minderwaardig) weefsel dat wordt weggenomen, maar om een mens die in zijn vroege ontwikkelingsfase wordt omgebracht.
Ps 139:13 Want U hebt mijn nieren geschapen, mij in de schoot van mijn moeder geweven.
Ps 139:14 Ik loof U omdat ik ontzagwekkend wonderlijk gemaakt ben; een wonder zijn Uw werken, mijn ziel weet dat zeer goed.
Ps 139:15 Mijn beenderen waren voor U niet verborgen, toen ik in het verborgene gemaakt ben en geborduurd werd in het diepste van de aarde.
Ps 139:16 Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien, de dagen dat het gevormd zou worden, toen er nog niets van bestond; alles was in Uw boek beschreven.
De volgende video toont dat de foetus niet slechts een stukje (minderwaardig) weefsel is: video (Youtube, 3 min., Engels)
Christenen maken geen principieel verschil tussen menselijk leven voor of na de geboorte, noch tussen een ongeborene met een handicap of zonder een handicap.
Welk kind? Op een dag ging een bezorgde vrouw naar haar gynaecoloog en zei: “Dokter ik heb een serieus probleem en heb wanhopig uw hulp nodig! Mijn baby is nog niet eens 1 jaar oud en nu ben ik alweer zwanger. Ik wil helemaal niet dat de kinderen zo snel na elkaar komen.” Carla Dik-Faber (2013), lid van het Nederlandse parlement[23] |
Voetnoten
- ↑ 1,0 1,1 Artikel 'Facts on induced abortion worldwide' van het Guttmacher Institute, okt. 2007, pdf-document op WHO.int. Zie ook Artikel Abortion Facts, op AbortionNo.org.
- ↑ Poodwaddle.com bevat een abortusteller. Elke tik wordt een abortus uitgevoerd. De teller begint jaarlijks op 1 januari en gaat uit van 46 miljoen abortussen per jaar.
- ↑ Een jaar heeft 60 seconden x 60 minuten x 24 uur x 365 dagen = 31.536.000 seconden. Dit getal gedeeld door 4.300.000, het aantal abortussen in 2003, levert de uitkomst van 7,3 seconden. Een jaar heeft 365 dagen x 24 uur = 8.760 uur. 4.300.000 abortussen gedeeld door 8.760 uur = gemiddeld 490,9 abortussen per uur.
- ↑ Pro Vita, Gezin & Leven, 11 febr. 2009. Bronpagina op Provita.be.
- ↑ Bron: Redenen voor een abortus, pagina op Seksualiteit.nl. Deze site ontleent de gegevens aan Visser, M.R.M. et al., Evaluatie Wet afbreking Zwangerschap. Enschede: ZonMw, 2006.
- ↑ Bron: Esmé Wiegman, lid van de Tweed Kamer in Nederland, zie Herman Veenhof, 'Perfectionisme,dat is pas zorgwekkend', Nederlands Dagblad, 10 okt. 2011.
- ↑ Wilmar Karels, Strijd tegen abortus hoogst actueel, op www.RefDag.nl, 10 dec. 2015.
- ↑ De tekst dateert van 1 dec. 2012, ontleend aan: http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/abortus
- ↑ Artikel 'Abortus is normale medische ingreep' in Metro d.d. 30 juli 2009. Percentage genoemd door de directeur van de pro-abortus organisatie Women on Waves.
- ↑ 10,0 10,1 Inspectie van de Volkgezondheid, jaarrapportage 2010.
- ↑ Artikel 'Abortus is normale medische ingreep' in Metro d.d. 30 juli 2009. Cijfers van de directeur van de pro-abortus organisatie Women on Waves.
- ↑ Bron: Radio Nederland Wereldomroep, nieuwsbericht 19 jan. 2012. De percentages blijken uit onderzoek van de Wereld Gezondheids Organisatie.
- ↑ Bron: Abortus met zuigcuretage, folder van de abortuskliniek te Armhem. Geraadpleegd 30 nov. 2014. Opvallend is dat in de folder elke verwijzing naar 'kindje', 'baby', 'foetus', 'embryo' of iets dergelijks ontbreekt. Het is alsof er geen menselijk leven is. Het wordt in de aanloop tot de ingreep, in de voorafgaande voorlichting, al 'doodgezwegen'.
- ↑ Fabiola: de koningin die herinnerd zal worden zoals ze niet helemaal was, Knack.be, 5 dec. 2014.
- ↑ Koning Boudewijn overwoog abortus, nieuwbericht op Trouw.nl, 11 jan. 1996.
- ↑ Bron: tv-uitzending over het leven van Fabiola, Nieuws.vtm.be, 5 dec. 2014.
- ↑ Dode baby gevonden in park Alkmaar, nieuwsbericht op RTLnieuws.nl, 4 dec. 2014.
- ↑ 18,0 18,1 Elliot Institute, 'Forced Abortion in America', 2010, pagina 2. Het Elliot Institute is een pro-life instelling. Verwezen wordt naar een studie uit 2004.
- ↑ Artikel Abortus is mentaal moeilijk te verwerken, op Hulporganisatie.be
- ↑ Israëlische stichting Efrat, http://www.friendsofefrat.org
- ↑ "It's more comfortable for people to think of abortion as a political decision, or a right. But I am not a right. I am a human being". Aangehaald in Gianna Jessen, Engelstalig artikel op Wikipedia, geraadpleegd 1 jan. 2016.
- ↑ Bron: Jan Pieter van de Giessen, Gedachten over abortus, www.Bijbelaantekeningen.nl 15 okt. 2011.
- ↑ Carla Dik-Faber, Mogen kinderen met Down nog geboren worden? Column op Christenunie.nl, 16 maart 2013.