Vaccin
Een vaccin is een (medisch) preparaat waarmee tegen een ziekte wordt ingeënt[1].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Faites_pr%C3%A9server_vos_enfants_contre_la_tuberculose_par_le_vaccin_B.C.G._LCCN99613734.tif/lossy-page1-226px-Faites_pr%C3%A9server_vos_enfants_contre_la_tuberculose_par_le_vaccin_B.C.G._LCCN99613734.tif.jpg)
Het 'traint' het immuunsysteem door het te laten kennismaken met een stukje van de ziekteverwekker, zodat het hiertegen afweer opbouwt.
Onderscheid met medicijn. Een medicijn is voor zieken. Een vaccin is voor gezonde mensen ter voorkoming van een bepaalde ziekte.
Vereisten. Een vaccin moet werkzaam en veilig zijn. Werkzaam: voorkomen dat iemand de ziekte krijgt waartegen het vaccin dient. Veilig: het vaccin mag iemand niet ziek maken.
Effectiviteit. Geen enkel vaccin beschermt 100%. Zo heeft het Pfizer-vaccin tegen SARS-Cov-2 een effectiviteit van 95%. Anders gezegd: een besmet persoon heeft 95% minder kans op Covid-19, de ziekte veroorzaakt door SARS-Cov-2, te krijgen. Er bestaat dus nog een kans dat iemand na de vaccinatie Covid-19 krijgt.[2]
Antigen. Een vaccin bevat een lichaamsvreemd antigen of een recept voor het maken van een lichaamsvreemd antigen. Een lichaamsvreemd antigen[3] is elk van de stoffen die in het bloed of weefsel van mensen en dieren een immunologische reactie veroorzaken, er worden dan antilichamen of T-lymfocyten gevormd[1]. De kenmerkende uitsteeksels van een virus zijn lichaamsvreemde antigenen.
Ontwikkeling. Men zoekt een antigen dat een immuunreactie geeft zonder dat iemand daar ziek van wordt. Na het vinden van een geschikt antigen wordt uitgezocht hoe je dat antigen op de beste manier kunt toedienen. Het bepalen van de juiste wijze van toediening is vele malen moeilijker dan bij een gewoon medicijn.
De ontwikkeling van een vaccin is een lang en moeizaam proces. Soms duurt het decennia voordat een goed vaccin wordt gevonden. Zo duurt de zoektocht naar een vaccin tegen aids inmiddels al ruim dertig jaar (anno 2020).
Als er een vaccin is gemaakt, moet het worden beproefd. Als het goed blijkt te werken, wordt het in productie genomen. Men onderscheidt daarbij deze fasen[4]:
- Experimentele fase: experiment 1 🡺 beoordeling 🡺 experiment 2 🡺 beoordeling;
- Klinische fase: subfase 1 🡺 bureaucratisch werk 🡺 beoordeling 🡺 subfase 2 🡺 bureaucratisch werk 🡺 beoordeling 🡺 subfase 3 🡺 bureaucratisch werk 🡺 beoordeling
- Definitieve goedkeuring
- Productie van het vaccin voor de markt
De ontwikkeling van het Ebola-vaccin brak indertijd een record doordat het na vijf jaren van ontwikkeling klaar was. Vaccins tegen SARS-Cov-2 zijn binnen één jaar (2020) ontwikkeld. In de ontwikkeling van deze vaccins zijn fasen deels gelijktijdig verlopen, waardoor aanzienlijk tijdwinst kon worden behaald. Dit was mogelijk omdat er grote noodzaak was, waarom veel geld en tijd beschikbaar kwam.[4]
Klassieke vaccins
Klassieke vaccins bevatten dode virussen of stukjes eiwit van het virus. Ze lokken een afweerreactie uit, waardoor het afweersysteem zich tevens voorbereid op de aanpak van het het echte virus.
Vectorvaccin
Dit type vaccin bevat een onschadelijke variant van het virus of stukjes van de ziekteverwekker, waarmee een immuunrespons wordt gewekt. Het menselijk afweersysteem merkt het als een schadelijke indringer aan en maakt snel afweerstoffen aan. Wanneer later het echte virus het lichaam binnendringt, staan de afweercellen gereed om meteen massaal het virus aan te vallen.
mRNA-vaccin
Een mRNA- of RNA-vaccin laat ons lichaam zelf een viruseiwit aanmaken. Dit is het verschil met klassieke vaccins. Een mRNA-vaccin bevat mRNA, d.i. is een recept voor de aanmaak van lichaamsvreemd eiwit dat ook door een bepaald soort virus wordt gedragen. De eiwitfabriekjes (ribosomen) in onze cellen maken het eiwit aan de hand van het mRNA. Dit aangemaakte eiwit is lokt een reactie van het afweersysteem uit, waardoor dit zich toerust tot de bestrijding van het echte virus.
Het toegediende mRNA komt in de cel terecht en wel in het cytoplasma van de cel. Het mRNA kan vanuit het cytoplasma niet in de celkern komen, waarin het DNA wordt bewaard. Het mRNA kan ons DNA derhalve niet aantasten. Ze komen niet met elkaar in contact[5]. Zelfs als het mRNA erin zou slagen in de celkern te komen, dan kan het niets uithalen. In de celkern wordt uit DNA mRNA gemaakt, maar nooit omgekeerd. Via reverse transcriptase kan mRNA worden overgeschreven in DNA, maar mRNA-vaccins bevatten geen reverse transcriptase.[6]
De ribosomen maken het lichaamsvreemde eiwit aan de hand van het aangeboden recept. Het gevormde eiwit wordt daarna aan de buitenkant van de cel geplaatst. Daar wordt het ontdekt door het afweersysteem, waaraan het eiwit om zijn vreemdheid een afweerreactie ontlokt. De afweersysteem bewaart daarna een herinnering aan het eiwit in de vorm van geheugencellen. Zo wapent het afweersysteem zich tot de bestrijding van het echte virus.[7] Komt het later weer het eiwit, door het virus meegebracht, tegen, dan kan het sneller ingrijpen en ziekte voorkomen dan wel ziekteverschijnselen beperken.
mRNA-vaccins zijn toegediend ter bestrijding van het virus SARS-CoV-2 en daarmee ter voorkoming van de bijbehorende ziekte Covid-19. De techniek toegepast in de ontwikkeling van dergelijke vaccins bestond al vóór de Covid-10-pandemie die in 2020 begon[4].
Mogelijk gevaar
Er schuilt een mogelijk gevaar in dit vaccintype. Dankzij een replicasegen in het vaccin wordt er in de cellen heel veel RNA voor het virale eiwit aangemaakt, zodat er veel virale eiwitten worden geformeerd om een goede afweerreactie teweeg te brengen. RNA kan in DNA worden omgezet door het enzym reverse-transcriptase (RT). Daarna kan dit stukje DNA door het integrase-enzym (INT) worden geïntegreerd in het DNA. Het virale eiwit-RNA kan langs die weg in iemands genoom terechtkomen. In het menselijk genoom komen tienduizenden genen voor die de code voor het RT- en INT-enzym bevatten. "Dat betekent dat er een reële kans bestaat dat veel RNA gaat integreren in bijvoorbeeld celcyclusgenen of in genen die de stofwisseling aansturen. Het resultaat? Een verhoogde kans op kanker en stofwisselingsafwijkingen. Daar is nog niet op getest", aldus een moleculair bioloog in februari 2021[8].
Meer informatie
Viral vector, op en.wikipedia.org.
Bron
Coronavaccin als surpriseact in verkiezingsstrijd: 'Trump ligt op ramkoers', Nu.nl, nieuwsbericht van 16 sept. 2020.
Zie ook
Cel | Vaccinatie | Griep | Vaccin tegen SARS-CoV-2
Voetnoten
- ↑ 1,0 1,1 VanDale.nl. Geraadpleegd op 17 sept. 2020.
- ↑ mRNA Vaccinatie - COVID na vaccinatie? Youtube.com: JufDanielle, 9 jan. 2021. Duur: 3 min 7 sec. De auteur is geneeskundige.
- ↑ Er zijn ook lichaamseigen antigenen, die door het immuunsysteem (gewoonlijk) met rust worden gelaten. Zie Afweer.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 mRNA Vaccinatie - Te snel? (Evidence based). Youtube.com: JufDanielle, 6 jan. 2021. Duur: 3 min. 29 sec. De auteur is geneeskundige.
- ↑ Het lukt sommige virussen wel om in de celkern te komen, zoals de retrovirussen met HIV als bekendste vertegenwoordiger en de hepadnavirussen met het hepatitus B-virus als bekendste vertegenwoordiger.
- ↑ mRNA Vaccinaties - Kan het jouw DNA veranderen? (Evidence based). Youtube.com: JufDanielle, 7 jan. 2021. De auteur is geneeskundige.
- ↑ mRNA Vaccinatie - De Basis. Youtube.com: JufDanielle, 4 jan. 2021. Duur: 4min. 51 sec.
- ↑ Peter Borger, 'Zichzelf versterkende mRNA-vaccins. Wat zijn het en wat doen ze?', in: Weet Magazin, feb. 2021. De auteur is moleculair bioloog. Hij deed 25 jaar onderzoek naar de genetische aspecten van wat virussen met lichaamscellen doen.